Pszczoły to bez wątpienia najpożyteczniejsze owady. Szacuje się, że dzięki nim wytwarzane jest około 1/3 całej produkcji rolniczej. Pszczoły kojarzone są głównie z produkcji najpopularniejszego ich wyrobu -  miodu. Poza miodem, dzięki nim powstaje jednak wiele innych bardzo cennych produktów. Jednym z nich jest propolis. Wyraz ten jest pochodzenia greckiego. W wolnym tłumaczeniu oznacza pro- przed, polis-miasto, co szerzej interpretować można obronę miasta. Propolis w języku polskim, określany jest też jako kit pszczeli. Jest to substancja pochodzenia roślinnego, która powstaje przy udziale pszczół. Pszczoły używają go, podobnie jak wiele lat temu ludzie do uszczelniania swoich domostw. W przypadku ludzi, były to najczęściej okna i szyby. Pszczoły używają go do uszczelniania otworów i zabezpieczenia ula oraz gniazda.

Pszczoły używają go również w innym celu. Zdarzają się też przypadki, gdy do ula dostaną się niepożądani goście. W przypadku innych owadów pszczoły w grupie potrafią wynieść takiego intruza z ula. Większe zwierzęta, jak chociażby myszy zostają zaatakowane i po wejściu do ula dostają serię użądleń. Padają dość szybko będąc dalej w ulu, jednak pszczoły nie są w stanie z uwagi na ich gabaryty ich się z ula pozbyć poprzez wyniesienie. Rozkładające się części martwego zwierzęcia i toczące się procesy gnilne zagrażałyby funkcjonowaniu całego pszczelego domostwa. Pszczoły potrafią sobie poradzić z takim zagrożeniem. Balsamują propolisem ciała zabitych zwierząt i szkodników, zapobiegają zniszczeniu całej rodziny pszczelej. Ponadto jak wiadomo pszczoły pracują w różnych miejscach,  często na odnóżach mogłyby przynieść wiele drobnoustrojów do ula. Dzięki propolisowi następuje dezynfekcja ula, który jest pszczelim domem jak i gniazda. Dzięki propolisowi chroniona jest też powierzchnia ciała całej pszczoły. Wniosek z tego jest jednoznaczny, nawet na padłym zwierzęciu dzięki propolisowi nie rozmnożą się bakterie !

            Propolis jest substancją kleistą, żywicznym ciałem stałym. W temperaturze około 15 stopni Celsjusza jest twarde i kruszące się w kontakcie z ostrym narzędziem. W temperaturze 36 stopni staje się miękki i plastyczny. W  temperaturze od 60 do 70 stopni ma konsystencje wyrabianego ciasta. Kit pszczeli ulega topnieniu w temperaturze od 80 do 104 stopni. Bardzo dobrze rozpuszcza się w spirytusie i eterze. Natomiast źle rozpuszcza się w wodzie i nie powinien być z nią mieszany. Propolis składa się głównie z żywic, wosku pszczelego, substancji lotnych, pyłku, substancji garbnikowych i wosku roślinnego.

            Propolis najczęściej pozyskiwany jest poprzez zeskrobywanie go z miejsc styku ramek w ulu, podczas przeglądu gniazda przez pszczelarza. Duża ilość kitu pszczelego uzyskiwana jest w czasie wiosennych i jesiennych prac w pasiekach. Często celowo zwiększa się wielkość przerw między plastrami, aby uzyskać większą ilość tego surowca. Propolis powinien być zebrany i ugnieciony w kulki o wielkości orzecha włoskiego. Musi być też hermetycznie przechowywany w zamkniętych naczyniach, bez dostępu do światła. W celach leczniczych może być stosowany tylko, gdy zostanie dokładnie oczyszczony z wszelkich zanieczyszczeń.

            Propolis jest produktem mało docenianym. Przed laty dość powszechnie używany był jedynie jako składnik do wyrobu past, politur i lakierów. Choć znany jest od starożytności, uwagi doczekał się dopiero w latach 70. i 80. tych XX wieku. Brak jest powszechnej świadomości jak cenny to produkt i jak szerokie ma właściwości lecznicze.

Pojawia się więc pytanie, kiedy sięgnąć po propolis ? W medycynie ludowej kit pszczeli od dawna stosowany był jako preparat uśmierzający ból. Badania naukowe potwierdziły, że zawarte w nim substancje zmniejszają ból silniej niż powszechnie stosowana nowokaina. Z powodzeniem można więc stosować go do uśmierzania bólu. Co również dowiodły badania polskich i zagranicznych naukowców, jego najcenniejszą bronią jest działanie bakteriobójcze. Jest  znakomitym antybiotykiem. Niszczy on bakterie zarówno gram-dodatnie jak i gram-ujemne. Wrażliwość na propolis wykazują dwoinki zapalenia płuc i prątki gruźlicy. Propolis, który w swoim składzie zawiera galangine, bardzo silnie działa na szczepy gronkowca złocistego niewrażliwego na inne antybiotyki w tym penicylinę i metycylinę. To właśnie zakażenia gronkowcem złocistym pozostają bardzo poważnym problemem zakażeń szpitalnych. Wyciąg z propolisu stał się też sprzymierzeńcem w leczeniu paciorkowca ropnego, opornego na leczenie antybiotykami. Paciorkowiec ten jest przyczyną dolegliwości układu oddechowego w tym zapalenia gardła i migdałków na podniebieniu. Propolis wykazuje też działanie przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe.

Jest doskonałym produktem  w leczeniu dolegliwości skórnych. Działa bardzo korzystnie na nabłonek. Maści i kremy na bazie propolisu wykazują się wyjątkową skutecznością w leczeniu oparzeń i miejsc odmrożonych. Propolis jest stosowany także, jako bardzo skuteczny produkt w leczeniu przewlekłych zapaleń gardła. Ma też znakomite właściwości w nawracających schorzeniach przewodu pokarmowego na tle zapalenia nabłonka jelitowego. Wynika to z jego silnie bakteriobójczych właściwości, które jednocześnie powodują szybką regenerację nabłonka. Kit pszczeli pomoże także w złagodzeniu objawów chorób autoimmunologicznych, takich jak łuszczyca i egzema. W wielu przypadku wymienionych dolegliwości skórnych, odpornych nawet na leczenie farmakologiczne, zostały wyeliminowane poprzez stosowanie preparatów z propolisem w składzie.  Maści i kremy na bazie propolisu można stosować u osób starszych, niepełnosprawnych i leżących. Zapobiega on powstawaniu odleżyn a przy okazji ma bardzo przyjemny miodowo-ziołowy aromat. Propolis  najskuteczniejsze działanie wykazuje, gdy  jest podawany z miodem.

Propolis jest flagowym produktem pszczelim. Od wielu lat dopuszczone są do sprzedaży preparaty na bazie propolisu w leczeniu chorób zarówno u ludzi jak i u zwierząt. To niekwestionowany antybiotyk XXI wieku. Może być stosowany przez wszystkie grupy wiekowe od małych dzieci, osoby w średnim wieku jak i przez osoby w starsze. Od czasu wynalezienia pierwszego antybiotyku – penicyliny przez Aleksandra Fleminga w 1928, bakterie uodporniły się na prawie wszystkie antybiotyki.  Jednym z naturalnych antybiotyków, na który bakterie się nie uodporniły pozostał propolis. Badania dowiodły, że wpływa on korzystnie na cały organizm. Zwiększa odporność na zakażenia. Wzmacnia wątrobę przed szkodliwym, ubocznym działaniem leków i substancji toksycznych.

Stosowane antybiotyki niszczą wszystkie bakterie zarówno złe jak i dobre, które zasiedlają nasze jelita i wspierają proces trawienia. Propolis w odróżnieniu od syntetycznych antybiotyków działa wybiórczo, niszczy tylko szkodliwe, chorobotwórcze bakterie. Jedynym ograniczeniem w jego stosowaniu może być uczulenie na kit pszczeli. Szacuje się, że alergię na propolis wykazują dwie osoby na tysiąc. Próba uczuleniowa polega na badaniach laboratoryjnych lub posmarowaniu propolisem fragmentu skóry w miejscu gdzie skóra jest miękka, np. na wewnętrznej stronie łokcia. Tak posmarowany pod plastrem propolis należy pozostawić na kilka godzin lub na noc. Brak wysypki i swędzenia jest potwierdzeniem braku uczulenia. Widoczne zmiany skórne, podrażnienia i swędzenia mogą być oznaką możliwości uczulenia. Wówczas należy jednoznacznie zaniechać stosowania propolisu.

Zródło:

Ejsmont A., Zadernowska A., Łaniewka-Trokenheim Ł., Przeciwbakteryjne właściwości propolisu i mleczka pszczelego [w:] Bezpieczeństwo zdrowotne
żywności. Aspekty mikrobiologiczne, chemiczne i ocena towaroznawcza, Wydawnictwo PTTŻ, Kraków 2015.
Wójtacki M., Produkty pszczele i przetwory miodowe, Państwowe Wydawnictwo Rolne i Leśne , Warszawa